کد خبر: ۱۴۳۶۷
تاریخ انتشار: ۳۰ بهمن ۱۳۹۵ - ۱۶:۱۲
printنسخه چاپی
sendارسال به دوستان
علی علوی دانشجوی دکتری مدیریت صنعتی

رشد اقتصادی در هر کشوری شاخص پیشرفت آن کشور محسوب شده و از اهمیت خاصی در اقتصاد برخوردار است. در نتیجه، بررسی عوامل مؤثر بر آن برای اقتصاد هر کشور، به عنوان یکی از متغیرهای مهی تلقی می شود . نوسانات قیمت نفت و نوسانات نرخ ارز از مهمترین عوامل مؤثر در نوسانات در GDP کشورها بهخصوص کشورهای صادرکننده نفت است.در مطالعه رفتار عوامل موثر بر بازار، جستجوي متغیر یا متغیرهایی که بتواند ارتباط بخش مالی اقتصاد را با بخشحقیقی اقتصاد توضیح دهد، از اهمیت بسیاري برخوردار است.در این پژوهش اثر متغیر قیمت جهانی نفت بر شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران را مورد بررسی قرار داده ایم . داده های مورد استفاده در پژوهش شامل قیمت جهانی نفت و شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران در بازه زمانی سال 2010 تا 2015 و بصورت ماهانه مورد استفاده قرار گرفته است . روش مورد استفاده در این پژوهش، روش آماری رگرسیون خطی با استفاده از نرم افزار spss است که به پیش بینی رابطه بین این  دو متغیر پرداخته است . یافته ها نشان دهنده این است که رابطه قوی بین این دو متغیر وجود ندارد یعنی نمیتوان تغییرات شاخص بورس را به تغییرات قیمت نفت نسبت داد .

 

شاخص کل بورس در هر کشور ، مهمترین ابزار شناسایی بورس اوراق بهادار آن کشور است . بورس اوراق بهادار یک بازار رسمی خرید و فروش سهام شرکتها بر اساس ضوابط و قوانین خاص است . عوامل زیادی در شکل گیری اطلاعات و دیدگاه های طرفین بازار و قیمت سهام شرکتها موثر است . قیمت جهانی نفت و بسیاری از متغیرهای اقتصاد کلان ، میتواند شاخص کل بورس را تحت تاثیر قرار دهد .. جایگاه نفت در اقتصاد ایران به عنوان یک اقتصاد تک محصولی و نیز وابستگی شدید تولید ناخالص ملی به درآمدهای حاصل از فروش جهانی این کالا از یکسو و همچنین تأثیرپذیری قیمت نفت از نوسانات سیاسی و اقتصادی در سطح بینالملل که اول درآمدهای نفتی را بیثبات ساخته ودوم موجب آسیب- پذیرشدن اقتصاد داخلی میگردد، از سوی دیگر، بیانگر اهمیت بررسی نوسانات قیمت نفت بوده و همچنین نقش و کارکرد بازار سهام جهت هدایت سرمایههای داخلی به فرآیند تولید و در نتیجه دستیابی به رشد اقتصادی بالاتر نیز مبین جایگاه حائز اهمیت بازار سهام میباشد. از اینرو این پژوهش تلاشی در جهت بررسی این اثرات میباشد. ارتباط قیمت نفت خام و شاخص بورس مروری سطحی و گذرا بر نوسانات قیمت نفت خام در بازارهای جهانی، نشان میدهد که قیمت این محصول در دنیا همواره متأثر از دو عامل مهم میباشد، یکی میزان و زمان استخراج نفت و دیگری مجموعه عواملی مانند متغیرهای سیاسی، اقتصادی و نیز نقشآفرینی نهادهای بین المللی مانند اوپک میباشد. بورس اوراق بهادار از سال 2009تا کنون شاهد روندی صعودی میباشد که از جمله دلایل آن میتوان به افزایش سودآوری شرکتهای بورسی، اجرای اصل 44 قانون اساسی در بورس و بیرونق بودن بازارهای رقیب بورس در اقتصاد کشور اشاره کرد.



به طورطبیعی عوامل زیادی درشکل گیری اطلاعات ودیدگاههای طرفین بازارونهایتاًقیمت سهام شرکتهامؤثرهستند. بخشی ازاین عوامل داخلی)مانندعایدی هرسهم ( EPS ) ،سودتقسیمی هرسهم( DPS )،نسبت قیمت بردرآمد(P/E ) ،افزایش سرمایه تجزیه سهام و...( وبخشی نیزعوامل بیرون میباشند . (که خود به دو بخش عوامل سیاسی " مانند جنگ ، صلح ، قطع رابطه سیاسی " و عوامل اقتصادی تقسیم میشوند . ) (کریم زاده 1385) از این رو در ایران نوسانات قیمت نفت از جمله عوامل مهم خارجی تاثیر گذار بر شاخص بورس سهام میباشد .

اگرچه شوک های نفتی به دلیل نا اطمینانی که در بازارهای مالی ایجاد میکنند ، میتوانند اثری منفی بر بازار سهام داشته باشند ، ولی این مسئله بستگی به طبیعت شوک ( طرف تقاضا یا طرف عرضه ) دارد . در صورتی که شوک وارده از طرف سمت تقاضا باشد، بازارها میتوانند پاسخی مثبت به این شوک داشته باشند و نیز اگر شوک وارده از سمت عرضه باشد ، پاسخ بازارها میتواند منفی باشد. (فیلیپس و همکاران ،2011) اما نوسانات شدید قیمت نفت آثار مخربی ( موقتی ) بر روی تولید کل خواهد داشت چرا که سبب افزایش بی اعتمادی و تحمیل هزینه های اضافی در باز توزیع می گردد .(گو و کلسین ،2005)

شواهد تجربی نشان از  رابطه منفی بین قیمت نفت و بازدهی بازار سهام ، بر مبنای این حقیقت که قیمت نفت یک عامل ریسک برای بازار سهام محسوب میشود ، دارد . (جوتز و کاول ، 1996 ) محققین بسیاری نظیر قیلیپس (2010) ، چن (2009 ) ، میلر و رتی (2009 ) ، و پن ، اوتیل و ترل (2008 ) در پژوهش های خود شواهدی را برای دستیابی به این رابطه منفی جمع اوری نمودند؛ اما در خصوص کشورهای صادر کننده نفت شواهدی دال بر رابطه مستقیم بین شوک های قیمتی نفت و کارآیی بازار سهام وجود دارد . ( آروری و راولت ، 2011)

 

در مطالعه رفتار  عوامل موثر بر بازار و اقتصاد  بازار ، جستجوی متغیر یا متغیرهایی که بتواند ارتباط بخش مالی اقتصاد را با بخش حقیقی اقتصاد توضیح دهد ، از اهمیت بسیاری برخوردار است . از نظر تئوریک افزایش قیمت نفت برای کشوری که محصول عمده صادراتی و درآمدی آن نفت است ، یعنی افزایش درآمد ، که این امر به نوبه خود باید موجب رونق فعالیتهای اقتصادی و رونق بورس شود . با این اوصاف شناسایی عوامل رونق و رکود بورس ، چگونگی رونق بخشیدن به آن و جلوگیری از سقوط نا به هنگام بازار سهام از اهمیت ویژه ای برخوردار است .

بر اساس مدل ویلیام شارپ ، عوامل موثر بر شاخص قیمت سهام را میتوان در دو دسته کلی طبقه بندی کرد :

Ø       عوامل داخلی ( عوامل خرد ) : ان دسته از عوامل موثر که در ارتباط با عملیات شرکت و تصمیم های گرفته شده در شرکت است .

Ø       عوامل بیرونی (عوامل کلان) :ان دسته از عوامل موثر است که در خارج از اختیارات مدیریت شرکت است . این عوامل را میتوان در قالب عوامل سیاسی و عوامل اقتصادی مورد مطالعه قرار داد . عوامل اقتصادی را نیز میتوان در دو گروه متغیرهای حقیقی و متغیرهای پولی بررسی کرد .

مبانی نظری :

نفت و قیمت آن بر کشورهای صادر کننده و وارد کننده نفت از طریق مکانیسم های مختلفی اثر میگذارد .افزایش در قیمت نفت باعث میشود که درآمدهای بیشتری از کشورهای وارد کننده نفت به کشورهای صادر کننده نفت شود . همچنین بخش نفت یکی از بخش های اقتصادی کشورهای صادر کننده نفت است که سهم زیادی در ارزش افزوده این کشورها دارد . افزایش قیمت نفت باعث رونق این بخش و افزایش جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی شده که به افزایش در تولید کل منجر میشود .

همچنین کشورهای صادر کننده نفت عمدتا دارای اقتصادی دولتی هستند که توسط درآمدهای نفتی اداره میشوند . بنابراین عمده سرمایه گذاری های زیر بنایی و حتی سرمایه گذاریهای دیگر از درآمدهای نفتی دولتی تامین میشود . کاهش درآمدهای نفتی باعث کاهش سرمایه گذاریهای زیر بنایی میشود که این امر خود باعث کاهش تولید جامعه میشود . البته بر اساس مطالعات انجام شده قیمت نفت بر کشورهای صادر کننده نفت اثر نامتقارن دارد . به این معنی که آن میزان که کاهش قیمت نفت باعث کاهش تولید میشود ، افزایش در قیمت نفت به آن میزان تولید را افزایش نمیدهد .  از لحاظ نظری نوسانات قیمت نفت بر رشد اقتصادی کشورهای در حال توسعه اثرات متفاوت و در خلاف جهت یکدیگر دارد و اثر کل بستگی به برآیند این اثرها دارد . سودآوری برخی شرکتها مستقیما تحت تاثیر تغییرات قیمت نفت است . افزایش قیمت نفت ، موجب شکل گیری انتظارات خوش بینانه در مورد رونق برخی فعالیتهای اقتصادی مانند بخش های تولید کننده فرآورده های نفتی و همچنین بخش تولید کالاهای غیر قابل تجارت مانند خدمات و مسکن میشود . در مقابل ، برخی بخش ها یا شرکتها مانند بخش های تولید کالا های قابل تجارت نیز از افزایش قیت نفت متضرر میشوند ، زیرا با ورود کالاهای وارداتی جایگزین در دوره رونق درآمدهای نفتی قدرت رقابتی آنها کاهش میابد .

شاخص قیمت سهام در جهان :

نخستین ویژگی یک شاخص، این است که به عنوان نماینده اي از چنـدین کمیـت هـم جنس و همگن مورد استفاده قرار میگیرد. دومین ویژگی آن ایـن اسـت کـه معمـولاً ایـن کمیت بر حسب مقدار آن در یکسال پایه سنجیده میشود، مقدار شاخص براي سال پایـه را معمولاً 100فرض میکنند.محاسبه شاخص براي هر شرکت صنعت یا گروه یا دسته امکان پذیر اسـت و مـی تـوان آن را محاسبه نمود. براي محاسبه شاخص یک سال را به عنوان سال مبنا یا پایه فرض کرده و پس از تقسیم ارزش جاري بر ارزش مبنا ( ارزش سال پایه ) آن را در عـدد 100 ضـرب میکنیم. عدد بدست آمده شاخص آن گروه یا دسته مـورد نظـر را بـه مـا نشـان مـی دهـد. دربازار بورس اوراق بهادار، میتوان بنا بر احتیاج و کارایی، شاخصهاي زیادي را تعریـف و محاسبه نمود. در تمام بورسهاي دنیا نیز شاخصهاي زیادي براي گروهها و شرکتهاي مختلف محاسبه میشود. از شاخصهاي معروف برخی از بورسهاي دنیا عبارتند از:بورس نیویورك 250S&Pکه براي 250 شرکت محاسبه میشود،بورس لندن FTSE،آمستردامAex، شاخص KOSPI بورس کره جنوبی.

 

شاخص کل بورس تهران و روش محاسبه آن:

فرمول کلی تهیه شـاخص بـه روش میـانگین وزنـی در بورس تهران، همانند سایر بورسهاي جهان، عبارت است از فرمول لاسپیرز که به صـورت خلاصه عبارت است از (دوانی،117،1384) :


در ارزیابی محیط سرمایه گذار باید به چند عامل؛ مثل: پدیده تورم، نرخ بهـره ، ریسـک بازده و ریسک تجاري توجه کند. عواملی چون ثبات قیمـت هـاي خـرده فروشـی و عمـده فروشی به ثبات نرخ بهره باعث افزایش ارزش سهام در بازار میشود بر عکس، تـورم، بـی ثباتی سود و افزایش نرخ بهره، عوامل نا مطلوب تلقی شده و باعـث کـاهش قیمـت سـهام میشود (جهانخانی،1375 ،50.(

پیشینه پژوهش:

حسینی ، زمری ولای (2011) در مطالعات خود به بررسی رابطه بین شاخص قیمت سهام و چهار متغیر کلان اقتصادی قیمت نفت خام ، عرضه پول ، تولید صنعتی و نرخ تورم در کشورهای چین و هند برای دوره زمانی از ژانویه 1999 تا ژانویه 2009 پرداختند..

علی و همکاران (2010) ، در مطالعه خود به بررسی رابطه علیت و بلند مدت بین شاخص قیمت سهام کراچی و متغیرهای کلان اقتصادی پرداختند .

مطالعه دلاوری و همکاران (1387) به بررسی ارتباط بلند مدت قیمت نفت و رشد اقتصادی با داده های فصلی در دوره زمانی 1368-1386 در ایران میپردازد . نتایج تحقیق نشان میدهد که در کشورهای ایران به عنوان صادر کننده نفت ، تکانه های نفتی اثر نامتقارن بر رشد اقتصادی بر جای میگذارد ، به این معنا که ، هنگام افزایش قیمت نفت ، تولید ناخالص داخلی افزایش چشم گیری نمیابد .

تغییر و نوسانات بهای جهانی نفت خام با توجه به نوع فعالیت صنایع مختلف ، می‌تواند به دو صورت مستقیم و یا غیر‌مستقیم بر عملکرد و سودآوری صنایع مختلف و به تبع آن قیمت سهام در نمادهای مختلف بازارو در نهایت شاخص کل بورس تاثیر گذار باشد.اما در نگاهی خاص تر شرکت‌های پالایش نفت و پتروشیمی از جمله گروه‌هایی هستند که تغییرات قیمت جهانی نفت خام می‌تواند به صورت مستقیم تری بر آنها تاثیر گذار باشد .


 

 

 

روش تحقیق و مدل رگرسیون :

در پژوهش زیر ما به بررسی رابطه بین قیمت جهانی نفت و شاخص کل بورس تهران پرداخته ایم . در این پژوهش از داده های 5 ساله بصورت ماهانه ، دو متغیر قیمت نفت و شاخص کل بورس تهران استفاده کرده ایم . قیمت نفت به عنوان متغیر مستقل و شاخص کل بورس به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شده است . روش اصلی بکار گرفته شده در این پژوهش رگرسیون خطی با استفاده از نرم افزار spss میباشد .

در جداول زیر نتایج این تحقیق بدین شرح است :


همانطور که جدول بالا نشان میدهد شدت همبستگی بین این دو متغیر پایین است .متغیر بعدی Rsquare میباشد که با توجه به مقدار بدست آمده ، درصد پایینی از متغیر وابسته یعنی شاخص کل بورس ، توسط متغیر مستقل یعنی قیمت نفت تبیین میشود .


جدول بعدی (ANOVA) نشان میدهد که Sig برابر با 0.374 میباشد و این یعنی فرضیه H0  که فرض آن بر این است که بین قیمت نفت و شاخص کل رابطه وجود ندارد ، رد نمیشود .

جدول بعدی اطلاعاتی را در مورد متغیرهای پیش بین در اختیار ما قرار میدهد .



 در ستون standardized coefficients  مقدار Beta  یعنی تاثیر متغیر مستقل (قیمت نفت) بر متغیر وابسته (شاخص کل بورس) را نشان میدهد . عدد 0.116 نشان میدهد ، متغیر مستقل (قیمت نفت) تاثیر اندکی بر متغیر وابسته (شاخص کل بورس) دارد . (کاربرد ضریب Beta هنگامی است که بیش تر از یک متغیر مستقل در مدل داشته باشیم. در این صورت مقدارBeta به ما کمک می کند که سهم نسبی هر متغیر را در پیش بینی متغیر وابسته مقایسه کنیم و به عبارتی بتوانیم تعیین کنیم که کدام متغیر ها بیش ترین تاثیر را بر متغیر وابسته دارند) .

در نهایت جهت ایجاد معادله رگرسیون برای پیش بینی متغیر وابسته مدل از داده های جداول  نتیجه spss استفاده میکنیم .

نتیجه گیری :

 در این پژوهش ارتباط کوتاه مدت بین متغیر کلان اقتصادی و شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران مورد آزمون قرار گرفت . در این پژوهش متغیر قیمت نفت به عنوان متغیر کلان اقتصادی بکار گرفته شده است .به این منظور از روش رگرسیون خطی با استفاده از اطلاعات قیمت نفت و شاخص کل بورس در بازه زمانی 2010-2015 بصورت ماهانه ، بکار گرفته شده است .  نتیجه اصلی نشان میدهد ، در کوتاه مدت یک رابطه تعادلی بین شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران و قیمت نفت ، وجود ندارد . نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون خطی نشان میدهد که درصد کمی از تغییرات شاخص کل بورس اوراق بهادار به وسیله تغییرات قیمت نفت ، توضیح داده میشود . با در نظر گرفتن داده های مربوط به قیمت و شاخص کل بورس تهران طی مدت 5 سال و بصورت ماهانه ، نتیجه بدست آمده حاکی از آن است که رابطه معناداری بین قیمت نفت به عنوان شاخص مستقل و شاخص کل بورس تهران به عنوان متغیر وابسته ، وجود ندارد .

از آنجا که نوسان های قیمت نفت و بی ثباتی ناشی از آن برای کشورهای نفتی برونزا است و نمیتوان بی ثباتی قیمت نفت را کنترل کرد ، مهمترین توصیه سیاستی که به آن میتوان اشاره کرد ، کنترل اثر شوک های نفتی و بی اثر کردن بی ثباتی ناشی از قیمت نفت از طریق تجارب موفق سایر کشورهای نفتی است .

 

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: